içerik yükleniyor...Yüklenme süresi bağlantı hızınıza bağlıdır!

PARASOSYAL ETKİLEŞİM

Günümüzde kitle iletişim araçları ve medyanın hayatımıza etkisi yadsınamaz bir gerçek haline geldi. Medyada gördüğümüz kişi ve olaylar biz farkında olmasak da hayatımızı etkiliyor. Televizyonda karşımıza çıkan insanları seviyor, beğeniyor ve bazen de onlar gibi olmak için çaba harcıyoruz. Kendimizi o gördüğümüz kişilerle özdeşleştiriyor, onlar ile etkileşim kuruyoruz.

 

 

Dizi ve filmlerde en etkili unsur karakterlerdir. Öyle ki izleyiciler sevdikleri bir karakteri izlerken, yakın bir arkadaşıymış gibi davranır, onu tekrar tekrar ekranda görmek ister ve karakterin başına iyi olaylar geldiğinde mutlu olup, karakter ölüp diziden/filmden ayrılığında bu durum için büyük bir üzüntü hissederler. Zamanla izleyiciler ile medya karakteri arasında yakın bir bağ kurulmuş olur ve kurulan bu bağ “parasosyal etkileşim” olarak adlandırılır (akt. Arslan, 2013).

 

 

Donald Horton ve Richard Wohl medyada gördüğümüz olaylar ve bu olayların insanlar üzerindeki etkisini açıklamak adına 1956 yılında böyle bir kuram ortaya atmışlardır. Horton ve Wohl' a göre insanlar televizyonda gördükleri karakterler ile tek yönlü bir iletişim gerçekleştiriyor. İzleyiciler karşılarına çıkan o karakterleri benimsiyor, onlar gibi düşünebiliyor, onlar gibi davranabiliyor ve onlar gibi hissetmeye başlıyor. O karakterler gibi olmak izleyici için bir mutluluk kaynağı oluyor. Çünkü artık o karakterin bir parçasını taşıyor hale geliyor. Onlar gibi giyiniyor ve izlenilen karakteri taklit etme davranışı gerçekleştiriyor. Böylelikle parasosyal bir etkileşim oluşuyor.

 

 

İzleyicinin, medya karakterinin etkisi altına girdiği ancak bu medya karakterinin izleyicinin varlığından, oluşan etkilenmeden haberinin olmaması olarak tanımlanan parasosyal ilişki, tek taraflıdır; karşılıklı gelişime ve etkileşime açık değildir. Bununla birlikte izleyicinin isteği doğrultusunda bu ilişki son bulabilmektedir (Horton ve Wohl, 1956).

 

 

Parasosyal etkileşim, izleyicinin medya karakterlerine medya kullanımı sırasında verdiği tepki; parasosyal ilişki ise, izleyicinin medya karakteriyle hem maruz kaldığı sırada, hem de bir sonraki maruz kalma zamanına kadar sürdürdüğü uzun süreli bağ olarak tanımlanmaktadır. Bu ayrıma göre, parasosyal etkileşim medyayı kullanım süresiyle sınırlıyken parasosyal ilişki, tıpkı etkisi yüz yüze iletişim sürelerinin ötesine geçen bir arkadaşlıkta olduğu gibi medya kullanımının ötesine geçmektedir. Bir medya karakteriyle yinelenen parasosyal etkileşim, zaman içinde parasosyal ilişkiye dönüşebilmektedir. Aynı medya karakteriyle sonraki her karşılaşmada yaşanan parasosyal etkileşim, parasosyal ilişkinin kalitesini ve yoğunluğunu etkilemekte, kurulan parasosyal ilişki de o medya karakteriyle yaşanacak sonraki parasosyal etkileşimin kalitesini etkilemektedir (Hu, 2016; Schmid ve Klimmt, 2011; Schramm ve Hartmann, 2008).

 

 

Parasosyal ilişki kurulan medya karakteri genellikle ünlü bir kişidir; kitlesel olarak tanınmakta, fakat kendisi onu tanıyanlardan çok az sayıda kişiyi tanımaktadır. Gayle S. Stever’in (2013) ifadesiyle, parasosyal ilişkinin tarafları arasında statü farkı da bulunmaktadır. Parasosyal ilişki kurulan medya karakteri genellikle servet, şöhret veya güç açısından izleyiciden daha üst statüde bulunmaktadır.

 

 

Parasosyal ilişki ile birlikte izleyici ve medya karakteri arasında sahte bir bağ gelişmekte ve hatta izleyiciler bu karakterleri gerçek arkadaşlarıymış gibi tanıdıklarını, bildiklerini hissederek güçlü bir bağ ve yakınlık kurmaktadırlar (Arda, 2006; Lueck, 2012). İlişkiler her ne kadar sahte bir etkileşime dayansalar bile, bu ilişkiler seyircilerin karakterlerle yakın arkadaşlarmış gibi tanışmak istemeleri izleme süreci boyunca devam eder. Ancak bu ilişkiler, izleyicilerin gerçek hayatlarındaki yakın arkadaşları ile kurdukları ilişkinin yerini alamazlar. (Cohen, 2003). Bazı araştırmacılara göre bu ilişki, izleyicinin yakın arkadaşları ile kurduğu ilişkinin bir tamamlayıcısı olabilir. Bu bağlamda da yakın arkadaş ya da aile üyeleri ile karşılaştırıldığında sosyal ve duygusal işlevleri sınırlı görünmesine karşın, medya karakterleri izleyicilerin sosyal ağının önemli bir parçasıdır (Eyal ve Cohen, 2006).

 

 

Dünyadan parasosyal etkileşim örnekleri;

- 1994 yapımı “Leon” filminden sonra kadınların saçlarını Mathilda'nın saçı gibi kestirmeleri ve bu saç modelinin moda haline gelmesi

- Brezilya dizisi olan “Köle Isaura” dizisi sonrasında “Köle Isaura”nın ev hanımlarının kendilerini tanımlamak için kullandıkları bir sıfat haline gelmesi

- Uzak Doğu dizilerinin izlenmesindeki artışla beraber ülkedeki küçük marketlerde bile noodle satılmaya başlanması

- Olumsuz bir örnek olsa da “Pokemon” çizgi filminin etkisinde kalan bir çocuğun, onlar gibi uçmak istediği için kendini 7. kattan aşağı bırakması

 

 

Ülkemizden parasosyal etkileşim örnekleri;

- “Muhteşem Yüzyıl” dizisinin ardından "Hürrem Bakırı" saç renginin popülaritesinde artış yaşanması

- “Sıla” dizisi ile insanların akın akın Sıla tokaları almaları

- “Çukur” dizisinin popülaritesindeki artışla birlikte, izleyicilerin oluşturduğu bir kitlenin çukur dövmesi yaptırması

- “Kurtlar Vadisi” dizisinden sonra yeni doğan bebeklere Polat ve Memati isimlerinin verilmesinde artış gözlenmesi

- “Aşk-ı Memnu” dizisinde yer alan ve bir medya karakteri olan Bihter Ziyagil' in dizideki ölümü üzerine izleyicilerin gerçekten cenaze töreni düzenlemeleri ve ölümünün üzerinden 10 yıl geçmesine rağmen hala bir kısım izleyicinin Bihter’ in ölüm yıl dönümünü hatırlayarak sosyal medya paylaşımları yapmaları

 

 

 

 

 

KAYNAKÇA

 

 

Arslan, Ö. (2013). TV dizilerinde yer alan karakterler ile kurulan parasosyal etkileşim: bağlanma biçimleri ve yalnızlık açısından bir inceleme, Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Ankara.

 

Aytulun, G., Sunal, A. (2020). Medya Karakterleriyle Kurulan Parasosyal Etkileşim, Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar-Current Approaches in Psychiatry 2020; 12(4):494-506.

 

Batıgün, A., Sunal, A. (2017). TV Dizilerinde Yer Alan Karakterlerle Kurulan Parasosyal Etkileşim: Evlilik Doyumu, Psikolojik Belirtiler ve Bazı Sosyo-demografik Değişkenler Açısından Değerlendirme, Türk Psikoloji Dergisi, Haziran 2017, 32(79), 52–62.

 

Orhan, S., Taştan, N. (2019). Parasosyal İlişki Kurma Nedeni ve Nasılı: Psikolojik Sağlamlık ve Yaşam Doyumu Açısından Bir İnceleme, PESA Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi , 5 (1) , 10-20. Erişim adresi : https://dergipark.org.tr/tr/pub/pesausad/issue/44266/483831

 

Bu yazı 181 defa okunmuştur.
YAZARIN DİĞER YAZILARI
FACEBOOK YORUM
Yorum