içerik yükleniyor...Yüklenme süresi bağlantı hızınıza bağlıdır!

PSİKOLOJİK ESNEKLİK: İYİSİYLE KÖTÜSÜYLE YAŞAMAK

Her insan hayatı boyunca ruhsal açıdan zedeleyici birçok olayla karşılaşır. Kimileri bu olaylarla baş edebilmek için mücadele eder kimileri ise kaçar ya da olumsuz olaya takılır kalır. Bu önemli farklılığın oluşmasında etkili olan etmenlerden birisi Psikolojik esneklik kavramıdır. Bireyin geçmiş ve geleceğe takılı kalması yerine şimdi ve burada olmasını, duygu, düşünce ve davranışlarının farkında olmasını, kabullenmesini amaçlayan Kabul ve Kararlılık temelli yaklaşımlarda en önemli kavramlardan birisi psikolojik esnekliktir ( Karakuş ve Akbay,2020).

 

Psikolojik esnekliğin birçok tanımı vardır. Psikolojik esneklik, bireyin geçmiş ve geleceğe takılı kalmayıp içinde olduğu an ile temas etmesi ve belirlemiş olduğu değerleri doğrultusunda davranışlar gerçekleştirmesidir (Luoma, Hayes ve Walser, 2010 Akt., Karakuş ve Akbay,2020 ). Bonnano ‘a göre  (2004) Psikolojik esneklik, kişinin travmatik olaylarla baş edebilmesi, dengeli, üretken ve olumlu duygulara sahip olması ve sağlıklı bir psikolojik ve fiziksel işlevsellik düzeyine sahip olma kapasitesi olarak tanımlanmıştır(Akt., Öcel,2017).  Psikolojik esneklik kavramının tanımlanmasında vurgulanan önemli bir nokta kişinin yaşamındaki işlevsel ve işlevler olmayan deneyimlerini kabul etmesidir. Bu deneyimlerin getirdiği duygu, düşünce ve davranışların farkına varan ve onları kabul eden birey vereceği tepkileri daha uyum sağlamaya yönelik olarak verebilir. Yüksek düzeyde psikolojik esnekliğe sahip olan bireylerin stresle daha kolay baş ettiği, daha az kronik ağrı ve depresyon yaşadığı ve daha düşük psikolojik esneklik düzeyine sahip olan bireylerin ise daha fazla kaçınma davranışı gösterdiği, daha fazla ağrı ve acı çektiği ve stresle yeterince başa çıkamadığı ortaya konmuştur (Berghoff, McDermott ve Dixon-Gordon, 2018 Akt., Uygur,2018).

 

 

Psikolojik esnekliğin altı boyutu bulunmaktadır. Bunlar;

 

1. Âna odaklanma: Bu boyut şimdi ve burada olmaktan bahseder. Yani bireyin geçmiş ve gelecek hakkında sürekli düşünerek zihnini meşgul etmesindense yaşadığı dakikalara odaklanmasını söyler. Örneğin ölüm kaygısı yaşayan bireyler sürekli ölümü düşünerek boğulurlar. Bu yüzden içinde bulundukları zamanı da kaçırırlar.

 

2.Kabul: Çoğu zaman bizi rahatsız eden durumları göz ardı etmeye çalışırız. Gözden ırak olan gönülden de ırak olur ya da göz görmeyince gönül katlanır gibi atasözleri bu davranışımızı destekler. Fakat Hayes’e(2004)  göre bizi rahatsız eden duygu ve düşünceleri  kasıtlı olarak bastırmaya çalışmak, onlardan kaçınmak, kaçınılan duygu ve düşüncelerin ortaya çıkmasına ve davranışlara yansımasına da neden olmaktadır ( Akt., Demirci- Seyrek ve Ersanlı,2017). Kabul boyutu bu durumun tersini söyler. Yani bireyin kendisini rahatsız eden duygu ve düşüncelere karşı açık olması gerekir. Onlarla işlevsel olmayan yollarla baş etmeye çalışmaktansa kabul edip uygun başa çıkma yollarının kullanılması gerektiğini söyler (Karakuş ve Akbay,2020).

 

3.Bilişsel Ayrışma: Bu boyut bireyin zihnindeki işlevsel olmayan düşünceleri fark ederek onların davranışlarını etkilemesine izin vermemesidir(Demirci-Seyrek ve Ersanlı,2017). Bu ayrışmayı yapamayan kişiler işlevsel olmayan düşüncelerinin belirlediği esnek olmayan bir işlevsel olmayan duygu-düşünce- davranış kısır döngünün içine girebilirler. Örneğin kendisi hakkında yetersiz olduğuna dair bir düşüncesi bulunan kişi yeni faaliyetler denemekten çekinir. Bu yüzden kendisine başarılı olacağı alanlar edinemez. Sonuç olarak tatmin duygusunu hissedemez.

 

4.Bağlamsal Benlik: Hayatımız boyunca birçok olayla karşılaşırız. Çok çeşitli duygu ve düşüncelere sahip oluruz. Bu kadar çeşitliliğin ve değişimin içinde sürekliliğini koruyan benliğe bağlamsal benlik denir. Yani kişinin kendisini yaşanan durumlardan ayırabilmesidir (Bağlamsal Bilimler ve Psikoterapiler Derneği). Bu benliği kaplama yapılan bir eşyaya benzetebiliriz. Sonuçta öz hala aynıdır. Sadece dışta bazı değişimler olmuştur.

 

5. Değerlerle Temas:   Değerler, kişilerin gündelik yaşamı içerisindeki rutinden uzaklaşarak kendilerine “bu hayatı ne için yaşıyorum?” sorusuna verdikleri cevaplardır (Harris, 2009 Akt.,Karakuş ve Akbay,2020). Değerleri sayesinde kişi tekdüze bir hayat yaşamaktan kurtulur. Kişinin hayatına anlam katan ögelerden biridir değer.  Bu hayatta neden var olduğunu bilmeyen insanlar büyük boşluklar içinde kalırlar.

 

6. Değer Odaklı Davranışlarda Kararlılık:  Değerler motivasyon kaynaklarıdır. Bu motivasyonlar sayesinde harekete geçmek gerekir. Bireyin hedeflediği değişim alanı için harekete geçmesi gerekir. Burada mükemmellikten ziyade kişinin hedeflediği davranışları tecrübe etmesi beklenir(Demirci- Seyrek ve Ersanlı,2017).

 

Psikolojik esneklik kişilik özelliği olabileceği gibi sonradan da kazanılabilir. Yukarıda da bahsedildiği gibi psikolojik esnekliğin altı boyutunu iyice özümlemek gerekir. Her şeyden önce kişi kendini tanımalıdır. Düşünceleri ne kadarı işlevsel? Ya da duygularını ne kadar kabul edebiliyor? Kişi kendisiyle konuşabilmelidir. Kitap okumak, gezmek, yemek yapmak gibi bir hobi edinmek kişinin anda kalmasına yardımcı olabilir. Ayrıca bireyin hayatındaki değeri bulmasında da etkili olabilir. Kişi yaşadığı olumsuz olaydan kaçmak yerine onunla uygun yollardan baş etme stratejileri oluşturmalıdır. Bu uygun strateji bazen oturup olay hakkında plan yapmakken bazen arkadaşına derdini anlatmak olabilir. Bu süreçlerde yalnız olmak zorunda değilsiniz. Eğer ihtiyacınız olduğunu hissediyorsanız bir ruh sağlığı uzmanından destek alabilirsiniz. Bu da sizin psikolojik esnekliğinizin arttığının bir göstergesi olabilir.

 

 

 

KAYNAKÇA

  1. Bağlamsal Bilimler ve Psikoterapiler Derneği(2021,Nisan 11).Kabul ve kararlılık terapisi.https://www.baglamsalbilimler.org/kabul-ve-kararlilik-terapisi- adresinden elde edilmiştir.
  2. Demirci-Seyrek, Ö. ve Ersanlı, K.(2017).Üniversite öğrencilerinde yaşamın anlamı ile psikolojik esneklik arasındaki ilişki.International Periodical for the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic,12(4),143-162.
  3. Karakuş,S. ve  Akbay,S . (2020). psikolojik esneklik ölçeği: uyarlama, geçerlik ve güvenirlik çalışması . Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi , 16 (1) , 32-43 .
  4. Öcel,H.(2017).Meme kanseri tanısı almış çalışan kadınlarda damgalanma ve bilinçli farkındalık ile psikolojik iyi oluş arasındaki ilişkiler: psikolojik esnekliğin düzenleyici rolü. Türk Psikoloji Dergisi,32(80),116-133.
  5. Uygur, S.S.(2018).üniversite öğrencilerinin psikolojik esneklik düzeylerinin yordanmasında duygusal şemaların rolü: buca eğitim fakültesi örneği.International Journal of Social Science,70,135-151.
Bu yazı 118 defa okunmuştur.
YAZARIN DİĞER YAZILARI
FACEBOOK YORUM
Yorum